Worden verworvenheden verworpen?

Dit verhaal is geschreven tijdens de KLOS-opleiding door H.S. n.a.v. artikel ‘Verworvenheden van het kleuteronderwijs’ door Helma Brouwers (januari 1983)

We hebben dit verhaal teruggevonden in één van de KLOSmappen van H.S. die Onze Kleuterklas Community van haar mocht ontvangen n.a.v. de oproep voor materiaal voor de ‘Mobiele Expositie van Onze Kleuterklas Community’.

Het begon met de lagere school. De leerplichtwet zorgde ervoor dat alle kinderen vanaf 6 jaar de lagere school gingen bezoeken. Een Wet op het lager onderwijs volgde. Voor kinderen, jonger dan 6 jaar ontstonden ook scholen, eerst bewaarscholen maar veranderingen hadden tot gevolg dat er kleuterscholen uit voortvloeiden met uiteindelijk ook een Wet op het Kleuteronderwijs.Vanaf die tijd kregen de kleuterscholen steeds duidelijker een eigen karakter. Maar Nederland is een land met een maatschappij die voortdurend verandert. De lagere school werd langzamerhand geen eindonderwijs en er kwam de groei van het kleuteronderwijs.

Deze veranderingen waren de aanleiding tot het vormen van een nieuwe school die de basis moet vormen voor het verdere leren van het kind na de leeftijd van ongeveer 12 jaar. Een heel toepasselijke naam werd gevonden: De Basisschool.

Een term die men de laatste tijd veel tegenkomt in (vak-)tijdschriften en kranten. Veel mensen houden zich ermee bezig en het ontwikkelingsproces van het toekomstige basisonderwijs is dan ook in volle gang. er wordt geëxperimenteerd, geïntegreerd, gefuseerd en onderwijsgevenden worden begeleid of nageschoold en er zijn en worden vele wetsontwerpen aangenomen.

Dit alles met het doel om aan de nieuwe basisschool vorm en inhoud te geven. Wat echter nog niet zo duidelijk is, is het feit hoe de school eruit zal komen te zien.
Wat blijft er over van datgene dat er tot nu toe verworven is in de verschillende scholen en dat als positief wordt ervaren?
In de niet al te lange historie heeft het kleuteronderwijs zich flink ontwikkeld en het kent een aantal verworvenheden die het eigene van het tegenwoordige onderwijs aan kleuters kenmerkt.

Zo is de kleuterschool een kindgerichte school. Er wordt uitgegaan van de ervaringen, behoeftes en interesses van de kinderen. De kleuter wordt gezien in zijn totaliteit, alle facetten komen aan de orde en deze worden niet los van elkaar gezien.
Het is een leefschool waar spelend wordt geleerd, er zijn veel mogelijkheden tot zelf ontdekkend en spelen leren op basis van toevalligheden. Het spel en vooral het vrije spel wordt dus erg waardevol gevonden en vormt dan ok de belangrijkste bezigheid. Activiteiten zijn vooral procesgericht.
De kleuterleidster probeert deze uitgangspunten zo goed mogelijk te verwezenlijken door uit te gaan van de ontwikkelingsgang van het individuele kind. Ze creeërt verschillende soorten onderwijssituaties, individueel, in groepjes of met z’n allen kunnen de kinderen bezig zijn, zoveel mogelijk op eigen initiatief.
Het is niet zo gemakkelijk om echt kindgericht binnen de kleuterschool te werkt te gaan. Het zal dan ook waarschijnlijk in geen enkele kleuterschool voor honderd procent in praktijk worden gebracht. De kenmerken geven dan ook een idealiserend beeld van kind gericht onderwijs.
Zo hangt het er helemaal vanaf hoe een kleuterleidster denkt over de verschillende verworvenheden en hoe zij ze zal invullen.
Het gaat niet alleen om het letterlijk volgen van het kind, het zal ook gestimuleerd moeten worden door interesse op te wekken voor datgene wat het kind interessant zou kunnen vinden.
Er moet een continue begeleiding zijn, wat wil zeggen dat er een vloeiende lijn moet zijn in de kindgerichte ontwikkeling. Is dit niet zo, dan is het eigen geen kindgerichte ontwikkeling wat dit is ook een belangrijk kenmerk.
Binnen de kleuterschool komen de verworvenheden op de volgende manier tot uiting.
Iedere dag krijgen de kleuters veel gelegenheid om zelf bezig te zijn, te spelen. Ze kiezen waarmee, met wie, waar, wanneer, hoe lang en op welke manier ze spelen. De kinderen doen dan veel ervaring op en de kleuterleidster observeert vooral de kinderen. Ze helpt een kind als het ergens mee zit. Uit dit spelen naar keuze kan ze gegevens halen van ieder kind en tijdens activiteiten die tot doel hebben het kind te begeleiden en te stimuleren, kan ze zo kindgericht mogelijk te werk gaan.
Ook veel contact met de ouders wanneer de kinderen gebracht en gehaald worden en huisbezoeken helpen hierbij mee.
Bij zo’n werkwijze kan het niet anders dan dat de organisatie niet te strak is met voorgeschreven programma’s. De speelleersituaties zijn er open.
In tegenstelling tot de lagere school worden er op de kleuterschool tot nu toe nog geen rapporten uitgedeeld, die prestaties van kinderen vergelijk en dus voortkomen uit prestatie eisen.

De kleuter hoeft nog geen onderwijs in culturele vaardigheden te volgen, er worden voor de toelating op de kleuterschool nog geen eigen gesteld, gelukkig niet maar …
Binnen het lager onderwijs liggen deze zaken anders. Nog niet eens zo gek lang geleden golden deze zaken voor iedere lagere school.
De laatste jaren hebben veel scholen hun onderwijs zo veranderd dat er ook wat kenmerken van het kleuteronderwijs in terug te vinden zijn. Er wordt meer geïndividualiseerd maar toch zijn er vele kinderen die ‘niet passen’ bij de lagere school en moeten uitwijken naar het buitengewoon onderwijs.
Vooral bij het kleuteronderwijs groeit de onrust. Door de confrontatie met de heersende opvattingen en tradities binnen het lager onderwijs wordt men zich steeds meer bewust van de verworvenheden van het kleuteronderwijs. Wetsontwerpen zijn verschenen waarin wordt aangegeven wat de inhoud moet zijn van het nieuwe basisonderwijs en waarin weinig terug te vinden is van het karakter van het kleuteronderwijs. Een basisschool waarin misschien geen kleuters meer zullen zijn, maar alleen jongere en kleinere lagere schoolkinderen

En niet alleen blikt dit uit de wetsontwerpen, overal in ons land is men volop bezig met het integreren van kleuter- en lager onderwijs en het komt nogal eens voor dat de kleuterschool zich richt naar de leergebieden van de lagere school en zich gaat aanpassen aan de manier waarop de lagere school denkt over het ‘leren aan’ kinderen. In plaats van een continue begeleiding van het kind, dreigt er veel meer te worden gedacht aan een continu leerstofprogramma.
Het zou jammer zijn wanneer het kleuteronderwijs bedolven zal worden door het lager onderwijs. Daarom is het nodig dat er veel, goed doordacht en vooral op de juiste manier moet worden gediscussieerd over de inhoud van het nieuwe basisonderwijs. Een verkeerde manier is om de verworvenheden te gebruiken om af te zetten tegen het andere schooltype.

Zowel de verworvenheden van het lagere, als van het kleuteronderwijs moeten kritisch worden bekeken en allebei veel aandacht krijgen. Er moet serieus en zonder vooroordelen over worden gedacht. Daarbij moet men kijken naar het kind en zich afvragen welke verworvenheden er toe leiden dat zoveel mogelijk kinderen binnen die basisschool zo goed mogelijk zich kunnen ontwikkelen, dus ook die kinderen die nu een BUO-school bezoeken.

Ik hoop dat het basisonderwijs inderdaad een school wordt die hieraan tegemoet kan komen. Daarbij denk ik dat de verworvenheden van het kleuteronderwijs een belangrijke rol zullen gaan spelen. Het is niet een zaak van afwachten maar van actief bezig zijn. En als kleuterleidster hoop ik daarbij dat de kleuter in de toekomt ook een kleuter mag blijven!

HS januari 1983

Gerelateerde artikelen

Al op heel jonge leeftijd wist ik dat ik kleuterleidster wilde worden.

Kleuterleidster Al op heel jonge leeftijd wist ik dat ik kleuterleidster wilde worden. Met mijn poppen in een kring speelde ik de juf van mijn…

Wat schooldirecties zouden moeten beseffen over het kleuteronderwijs…

In de online WSK inspiratie-meetingen van afgelopen week werden weer vele interessante onderwerpen besproken waar de kleuterleerkracht van vandaag mee te maken krijgt. Een steeds…

Wat schooldirecties zouden moeten beseffen over het kleuteronderwijs…

In de online WSK inspiratie-meetingen van afgelopen week werden weer vele interessante onderwerpen besproken waar de kleuterleerkracht van vandaag mee te maken krijgt. Een steeds…

De transitie van programma gericht onderwijs naar aansluitend onderwijs geven aan de kleuter in Nederland

“De moeilijkheid zit hem niet in de nieuwe ideeën, maar in het kunnen loslaten van de oude ideeën, die tot in de verste uithoeken van…

Reacties

Aankomende evenementen

%d bloggers liken dit: